რა არის სპორტის ფსიქოლოგია

ვარჯიშის ბოლოს კალათბურთელი ზედიზედ რამდენიმე საჯარიმოს აგდებს. თამაშის ბოლო წამებზე იმავე ხაზთან დგას, მაგრამ ამჯერად ფიქრობს, რა მოხდება, თუ ააცილებს. მანძილი იგივეა, მოძრაობაც ნაცნობია. შეიცვალა ის თუ რას აქცევს მოთამაშე ყურადღებას და რა მნიშვნელობას ანიჭებს ამ ერთ სროლას.

სპორტის ფსიქოლოგია ორ ურთიერთდაკავშირებულ საკითხს შეისწავლის. ერთი ისაა, როგორ მოქმედებს ყურადღება, ემოცია და სხვა ადამიანებთან ურთიერთობა სპორტსმენის თამაშსა თუ ასპარეზობაზე. მეორე კი ის, როგორ ცვლის სპორტში მიღებული გამოცდილება თავად ადამიანს. პირველი კითხვით შეიძლება დავინტერესდეთ, როცა მეკარე პენალტისთვის ემზადება. მეორე მაშინ ჩნდება, როცა იმავე მეკარეს ვეკითხებით, რა დასკვნა გააკეთა გუნდში გატარებულ პერიოდში საკუთარ თავზე (American Psychological Association, 2008).

როგორ ჩამოყალიბდა დარგი

სპორტსმენთა ქცევით მკვლევრები ჯერ კიდევ XIX საუკუნის მიწურულს დაინტერესდნენ. XX საუკუნის პირველ ნახევარში ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კითხვა იყო, როგორ ითვისებს ადამიანი ახალ მოძრაობას და როდის ახერხებს ნასწავლის შეჯიბრებაზე გამოყენებას. აშშ-ში ამ საკითხებზე ერთ-ერთი პირველი მკვლევარი კოულმენ გრიფითი იყო (Kornspan, 2012). დარგის ისტორიაში გამორჩეული თარიღია 1965 წელი. რომში გაიმართა სპორტის ფსიქოლოგიის პირველი მსოფლიო კონგრესი და დაარსდა სპორტის ფსიქოლოგიის საერთაშორისო საზოგადოება (International Society of Sport Psychology, n.d.).

სპორტსმენი გუნდისა და ოჯახის გარემოცვაში

ახალგაზრდული გუნდის მწვრთნელმა შეიძლება შეამჩნიოს, რომ ერთი ფეხბურთელი ვარჯიშზე თამამად ითხოვს ბურთს, მატჩზე კი მეტოქის მცველს ეფარება. გასარკვევია, რას ელის ბავშვი შეცდომის შემდეგ. თანაგუნდელი ხელს აღარ გაუწვდის? მწვრთნელი მაშინვე შეცვლის? სახლში ისევ დაკარგული ბურთის განხილვა მოუწევს? ერთი და იგივე ქცევის მიზეზი სხვადასხვა გუნდში შეიძლება სრულიად განსხვავებული იყოს.

ასეთი კითხვებით ჩანს, რატომ მუშაობენ სპორტის ფსიქოლოგები მწვრთნელებთან და მშობლებთანაც. ზოგჯერ სპორტსმენს ყურადღების მოკრების სწავლა სურს. სხვა დროს კი უფრო მნიშვნელოვანია, გუნდში შეცდომებზე საუბრის წესი შეიცვალოს. დარგს კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი საკითხი აქვს შესასწავლი — როგორ ეგუება ადამიანი სპორტულ ცხოვრებაში გარდატეხას, მაგალითად, ტრავმის გამო ხანგრძლივ შესვენებას ან კარიერის დასრულებას (American Psychological Association, 2008).

როგორ ვაფასებთ შედეგს

დავუბრუნდეთ საჯარიმო სროლას. ფსიქოლოგთან მუშაობის შემდეგ კალათბურთელმა შესაძლოა უფრო სწრაფად შეამჩნიოს, რომ ფიქრით უკვე მატჩის შედეგზე გადავიდა, და ყურადღება ისევ კალათზე გადაიტანოს. ერთი სროლით ამის შეფასება გაგვიჭირდება. უკეთესი კითხვაა, რამდენად ხშირად ახერხებს ამას სხვადასხვა თამაშში. კვლევების ფართო მიმოხილვის მიხედვითაც, ფსიქოლოგიური მომზადების სარგებელზე დასკვნა დამოკიდებულია როგორც შერჩეულ მეთოდზე, ისე იმაზე, კონკრეტულად რას ზომავენ მკვლევრები (Zhao et al., 2026).

გამოყენებული ლიტერატურა

American Psychological Association. (2008). Sport psychology. https://www.apa.org/ed/graduate/specialize/sports.html

International Society of Sport Psychology. (n.d.). History. https://issponline.org/about/history/

Kornspan, A. S. (2012). History of sport and performance psychology. In S. M. Murphy (Ed.), The Oxford handbook of sport and performance psychology (pp. 3–23). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199731763.013.0001

Zhao, S., Zhang, X., Liu, Y., Liang, Z., Liang, T., Du, S., In Iao, C., Ng, S., & Ning, Z. (2026). Psychological skills training for sport-related outcomes: An umbrella review of evidence credibility and methodological quality. Journal of Sports Sciences, 44(19), 2752–2773. https://doi.org/10.1080/02640414.2026.2715216