„ნუ ნერვიულობ“ — სტარტის წინ სპორტსმენს ეს სიტყვები ხშირად ესმის. მაგრამ როცა გული უკვე სწრაფად უცემს, უფრო გამოსადეგი შეიძლება იყოს პასუხი კითხვაზე — რა გავაკეთო ახლა? სწორედ ამისთვის ვარჯიშობს სპორტსმენი შეჯიბრებამდე. წინასწარ არჩევს მოქმედებას, ცდის და აკვირდება, შეძლებს თუ არა მის გამეორებას მაშინაც, როცა შედეგს დიდი მნიშვნელობა აქვს.
მოტივაცია და მიზნის შერჩევა
სეზონის მიზანი შეიძლება ჩემპიონატში გამარჯვება იყოს. დღევანდელი ვარჯიშისთვის კი ფეხბურთელს უფრო კონკრეტული ამოცანა სჭირდება. დავუშვათ, ნახევარმცველს ბურთის მიღებისას მეტოქე ხშირად ეპარება. მას შეუძლია მიზნად დაისახოს, პასის მიღებამდე მხარს უკან გაიხედოს და დაინახოს, საიდან უახლოვდება მცველი. ვარჯიშის ბოლოს უკვე შეუძლია გაიხსენოს, რომელ ეპიზოდში მოასწრო ამის გაკეთება და რა შენიშნა.
აქ განსხვავება შედეგისა და პროცესის მიზნებს შორის ჩანს. საბოლოო ანგარიშზე მეტოქის თამაშიც მოქმედებს. სივრცის დათვალიერებაზე კი მოთამაშეს დღესვე შეუძლია მუშაობა. მიზნის შერჩევისას თავად სპორტსმენის აზრიც მნიშვნელოვანია — რას შეცვლიდა ის საკუთარ თამაშში, მწვრთნელს ეს დავალება რომ არ მიეცა?
ყურადღების დაბრუნება შეცდომის შემდეგ
კალათბურთელმა სამქულიანი ააცილა. სანამ იხსენებს, როგორ გაუშვა ბურთი ხელიდან, მეტოქე უკვე შეტევაზე გადადის. ასეთ მომენტში სიტყვა „კონცენტრაცია“ კონკრეტულ მითითებად შეიძლება ვაქციოთ — „იპოვე შენი მოთამაშე“. ფრაზას აზრი მაშინ აქვს, თუ კალათბურთელმა წინასწარ იცის, ვის ეძებს და რა უნდა გააკეთოს შემდეგ. საკუთარ თავთან საუბარი, ყურადღების მართვა და წინასწარი წარმოსახვითი ვარჯიში სპორტის ფსიქოლოგიაში გამოყენებული მეთოდებია (American Psychological Association, 2008).
რას ეყრდნობა თავდაჯერებულობა
მნიშვნელოვანი თამაშის წინ სპორტსმენს შეუძლია გაიხსენოს ერთი რთული ეპიზოდი, რომელსაც ადრე გაუმკლავდა. რაც უფრო ზუსტად აღწერს საკუთარ მოქმედებას, მით უფრო გასაგები გახდება, რისი გამეორება შეუძლია დღეს. მაგალითად, „მეორე სეტში უკეთ ვითამაშე“ ზოგადი მოგონებაა. „აჩქარება რომ შევამჩნიე, მოწოდებამდე რამდენიმე წამით შევჩერდი“ კი უკვე ნაცადი მოქმედებაა.
მომდევნო ვარჯიშზე აირჩიეთ ერთი განმეორებადი სიტუაცია და ერთი მოკლე მინიშნება. ბოლოს ჩაინიშნეთ, როდის გაგახსენდათ ის და რა გააკეთეთ შემდეგ. რამდენიმე ვარჯიშის ჩანაწერის შედარებით გამოჩნდება, მინიშნება გეხმარებათ თუ სხვა სიტყვა ან მოქმედება უნდა მოსინჯოთ.
რამდენად მყარია კვლევის შედეგები
რეინებომ და მისმა კოლეგებმა ფსიქოლოგიური ვარჯიშის რამდენიმე მეთოდის კვლევები შეაჯამეს. თავდაპირველ ანალიზში ზოგიერთი მეთოდით მონაწილეთა შედეგები გაუმჯობესდა. თუმცა, როცა ავტორებმა ცალკე შეამოწმეს შედეგები არარანდომიზებული კვლევებისა და სუბიექტური შეფასებების გამორიცხვით, დადებითი ეფექტი სტატისტიკურად სარწმუნო აღარ იყო (Reinebo et al., 2024). მოგვიანებით გამოქვეყნებულმა მიმოხილვამაც მიუთითა, რომ დასკვნები მეთოდის, შეფასების წესისა და კვლევის ხარისხის მიხედვით იცვლება (Zhao et al., 2026). ამიტომ ვარჯიშის შერჩევისას სასარგებლოა წინასწარ ვიცოდეთ, კონკრეტულად რა ცვლილებას ველით და როგორ შევამჩნევთ მას მოედანზე.
გამოყენებული ლიტერატურა
American Psychological Association. (2008). Sport psychology. https://www.apa.org/ed/graduate/specialize/sports.html
Reinebo, G., Alfonsson, S., Jansson-Fröjmark, M., Rozental, A., & Lundgren, T. (2024). Effects of psychological interventions to enhance athletic performance: A systematic review and meta-analysis. Sports Medicine, 54(2), 347–373. https://doi.org/10.1007/s40279-023-01931-z
Zhao, S., Zhang, X., Liu, Y., Liang, Z., Liang, T., Du, S., In Iao, C., Ng, S., & Ning, Z. (2026). Psychological skills training for sport-related outcomes: An umbrella review of evidence credibility and methodological quality. Journal of Sports Sciences, 44(19), 2752–2773. https://doi.org/10.1080/02640414.2026.2715216
